Dharma

Door Bert Jonkers:

We zouden dankbaar kunnen zijn voor al onze (materiële en intellectuele) verworvenheden, maar voelen vaak een innerlijk gemis. Waar we voor veel dingen een wetenschappelijke verklaring hebben, voelen we een steeds groter wordende behoefte aan spirituele ontplooiing. Het materialisme staat in deze tijd onder grote druk. We gaan steeds meer begrijpen dat we de wereld uitputten en dat geld en bezit niet gelukkig maakt. In een zoektocht naar zingeving en geluk vinden steeds meer mensen ondersteuning in het boeddhisme.

De boeddhistische leer, ook wel het boeddhistische pad genoemd, geeft ons hiervoor niet alleen theoretische, maar vooral praktische ondersteuning voor het dagelijkse leven. Eén van de belangrijke kenmerken van deze ondersteuning is dat we ons voor ons spiritueel welbevinden niet afhankelijk maken van iets of iemand buiten ons, maar hier geheel zelf verantwoordelijk voor zijn.

Zo komen we op de 4 edele waarheden (die boeddha 2600 jaar geleden heeft uitgelegd):

Er is veel lijden in je leven

Dit lijden heeft een oorzaak

Je kunt er iets aan doen

Er is een methode die je hiervoor kunt volgen

Nu komen we op een belangrijk verschil, namelijk het verschil tussen “pijn” en “lijden”. Pijn zal altijd komen en gaan in je leven, dat is nu eenmaal inherent aan leven. Lijden niet. Lijden wordt, onbedoeld, gecreëerd door ons eigen denken. In plaats van de pijn te durven voelen als het zich aandient gaan we er over nadenken en verandert het in lijden. Zo wordt pijn vaak weggedrukt, verergert en chronisch. Hier gaat heel veel levensenergie in zitten. Voor je het weet zit je gevangen in patronen en gewoontes, destructie, boosheid, teleurstelling, angst, onzekerheid, neuroses en durf je nauwelijks meer te leven.

Laten we je uit de droom helpen; als je aan het pad van zelfontwikkeling begint ben je nooit “klaar”. Dit is het pad van zelfkennis en zelfverwezenlijking. Zelfs op je sterfbed (of erna) kan er ruimte zijn voor verdere ontwikkeling in deze. De boeddha zei: “neem niets klakkeloos van mij aan, maar onderzoek alles”.

We willen je graag een andere weg wijzen. Uit de dualiteit en gevangenis van “goed” en “fout”:

 “heb ik het alweer verkeerd gedaan…”, “deze keer moet ik het goed doen…”, “wat ben ik toch een sufferd…”.

Zo denken maakt dat je jezelf veroordeelt en afkeurt. Dit zijn gedachtenconstructen (ego), waardoor je juist in de knel komt. De weg hieruit is jezelf accepteren en niet meer veroordelen. Jezelf leren kennen en waarderen. Als je werkelijk iets stoms hebt gedaan, maak je dit goed en ga je weer verder (met leven in het hier en nu). Ieder mens heeft van nature goede bedoelingen (ondanks alles) en heeft een boeddhanatuur, een innerlijke goedheid. In je leven staat niets vast, maar is alles veranderlijk. Het gaat erom deze veranderlijkheid te leren accepteren. Zekerheden zijn slechts bedenksels/gedachtenconstructen.

 Het boeddhisme is geen godsdienst (ondanks dat het als wereldreligie wordt gezien) en het geloof in bepaalde waarheden of dogma’s staat niet centraal. Ook hoef je niet te presteren. Een dogma, geloof of prestatie leveren gaat over iets buiten jezelf: een doel/streven in de toekomst, iets dat “daar” is. Het boeddhisme gaat juist over “hier”. Je eigen bereik leren kennen (wat vaak kleiner is dan we willen denken) en daar iets positiefs van maken. Dit is een andere oriëntatie, een transitie van je hoofd naar je hart.

Ondanks dat je geen prestaties hoeft te leveren voor een ander, is deze transitie geen sinecure. We hebben meestal geleerd om geluk te moeten verwerven door aandacht, status, goederen en geld te verkrijgen (van een ander). Ons eigenbelang staat voorop, die desnoods afgedwongen wordt ten koste van alles. Ongeacht je zogenaamde succes of mislukken hierin, ervaar je een dieper gevoel van gemis. Een andere auto, een nieuwe computer, partner of baan geven je wel een kort gevoel van geluk, maar dit geluk is niet duurzaam en al snel is er weer iets nieuws nodig.

De boeddha is heel duidelijk in deze: het ware geluk zit niet in de tijdelijke bevrediging van onze behoeftes. Dat is een eindeloos najagen van geluksmomenten.

Duurzaam geluk gaat niet over je leven overhoopgooien. Het gaat erom dat je leert dankbaar te zijn voor wat je hebt en wat er is, in het hier en nu. Niet alleen materieel maar ook immaterieel.

Het gaat erom dat je ontdekt dat geven, niet willen krijgen, gelukkig maakt. Je levenshouding verandert (steeds meer) van egoïstisch naar altruïstisch.

Centraal in de methode staat meditatie. Daar wordt vaak tegen opgezien of iets mythisch van gemaakt. We leren je graag de eenvoudige grondbeginselen en welke waarde meditatie voor je kan hebben in je dagelijkse leven.

Een laatste verduidelijking is op zijn plaats. In de boeddhistische hulpverlening wordt niet behandeld. De ander wordt niet gezien als iemand die heel anders in elkaar steekt dan jij. In het hier en nu moment vallen hulpverlener en hulpvrager samen, maken ze werkelijk contact. Er ontstaat veel meer een spirituele vriendschap dan een afhankelijkheidsrelatie. Er is geen ongelijkwaardigheid; we zijn alle twee op pad en in beoefening. Dit maakt dat de hulpverlener zich niet beter voor hoeft te doen en de hulpvrager zich niet afhankelijk van de ander hoeft te maken. Het verschil dat er is zit in het meer of minder ervaring hebben op dit pad van bewustzijn. Daarom kan je de ander de weg wijzen.

Mogelijk klinkt het nu dat de boeddhistische psychologie wezenlijk verschilt van de westerse methoden en kennis. Dat doet het ook, maar op een complementerende wijze. Het boeddhisme heeft een rijke traditie waar een ieder uit mag putten. Ongeacht geloof of levensvisie.

Stichting de Koolmees is onderdeel van Sangha Abhirati